Tác phẩm, tham luận của HT Trụ Trì

Phật giáo Hoa tông theo dòng lịch sử
05:22 | 02/06/2019 (GMT+7)
Vào thời chúa Nguyễn Phúc Chu (1675-1725), thỉnh thoảng đã có những đoàn người Hoa từ Quảng Đông, Phúc Kiến, và đảo Hải Nam dong thuyền sang Đàng Trong (Việt Nam); chúa Nguyễn đã cho họ định cư rải rác cùng với người Việt từ Thuận Quảng di cư vào vùng đất mới ở Đồng Nai, Gia Định, Mỹ Tho, Trà Vinh, Hà Tiên. Cao điểm là phong trào Phản Thanh phục Minh năm 1697 do Dương Ngạn Địch và Trần Thượng Xuyên lãnh đạo, do đó số lượng người Hoa sinh sống ở Đàng Trong ngày càng đông.

Trên cơ sở đó, năm 1698 chúa Nguyễn Phúc Chu đã cử Chưởng cơ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh làm Kinh lược sứ, trấn nhậm xứ Đồng Nai, Gia Định, lập huyện Phước Long dinh Trấn Biên - Biên Hòa, huyện Tân Bình dinh Phiên Trấn - Gia Định; cho lập làng Minh Hương, phân cử các chức danh để quản lý nhân khẩu, sổ bộ, đánh thuế và tổ chức sinh hoạt trong lòng người Việt (Đàng Trong). Cụ thể là Cù Lao Phố Đồng Nai, quận 5 Chợ Lớn; di tích còn lại hiện nay là đình làng Minh Hương Gia Thạnh xây dựng năm 1789, số 380, đường Trần Hưng Đạo, quận 5, TP.Hồ Chí Minh (trước năm 1975 là đường Đồng Khánh).
Ấn tượng và ý nghĩa nhất là hai câu đối của đình làng Minh Hương Gia Thạnh còn lưu lại:
明同日月耀南天鳳翥鄰翔嘉錦秀
香滿乾坤馨越地龍蟠虎踞盛文章
Âm Hán Việt:
“Minh đồng nhựt nguyệt diệu Nam thiên, phụng chứ lân tường gia cẩm tú.
Hương mãn càn khôn hinh Việt địa, long bàn hổ cứ thạnh văn chương” .
(Nghĩa: Sáng đồng nhật nguyệt rực rỡ trời Nam, phượng xòe lân múa tăng thêm vẻ gấm vóc.
Mùi hương đầy trời đất thơm tho đất Việt, rồng chờ hổ phục hưng thạnh văn chương).

Có thể nói, người đặt nền móng cho Phật giáo Hoa tông chính là Tổ sư Nguyên Thiều (1648-1738) hành đạo tại chùa Đại Giác, chùa Kim Cang, Đồng Nai. Thiền sư Linh Nhạc Phật Ý (1725-1821), người Minh Hương, đệ tử Thiền sư Thành Đẳng Minh Lượng (1686-1789), từ chùa Đại Giác, Đồng Nai theo dòng người di dân xuống Tân Bình (dinh Phiên Trấn - Gia Định), ngài thành lập thảo am năm 1744 tại làng Tân Lộc chợ Đũi, quận 3 ngày nay. Đến năm 1752, tu bổ lại thảo am và đặt tên là chùa Từ Ân, một trong các ngôi chùa có mặt sớm nhất tại Gia Định. Năm 1744, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, Phật tử Lý Thụy Long người Minh Hương phát tâm xây dựng chùa Tập Phúc (còn gọi là chùa Cẩm Sơn, Cẩm Đệm, sau này gọi là chùa Giác Lâm), Tân Bình do Pháp sư Tịnh Hải người Minh Hương trụ trì đầu tiên; về sau năm 1774, Thiền sư Tổ Tông Viên Quang (1758-1827) đệ tử Thiền sư Phật Ý cũng là người Minh Hương kế thế trụ trì.
Năm 1892, Lão sư Lưu Minh thành lập chùa Ngọc Hoàng (điện Ngọc Hoàng), Đa Kao. Sau 14 năm xây dựng, đại lễ khánh thành được tổ chức vào năm 1906. Từ thời Pháp sư Huệ Ân, Pháp sư Tự Quảng, Hòa thượng Vĩnh Khương, chùa theo hệ Phật giáo Hoa tông. Sau ngày thống nhất Phật giáo cả nước (1981), đăng ký tự viện với Giáo hội Phật giáo Việt Nam với tên là chùa Phước Hải, quận 1, TP.Hồ Chí Minh.

Đến năm 1928 - 1930, có Pháp sư Điều Hòa, Pháp sư Thanh Truyền, Pháp sư Thống Lương từ Quảng Đông, Phúc Kiến sang Chợ Lớn hành đạo, làm chỗ dựa tinh thần cho cộng đồng người Hoa. Ban đầu phần lớn các Pháp sư đều cư trú tại những Hội quán của người Hoa, sau đó các chùa Phật giáo người Hoa được thành lập như chùa Phụng Sơn, chùa Nam Phổ Đà, chùa Từ Ân, chùa Từ Đức, chùa Hoa Tạng, chùa Vạn Phật, chùa Thảo Đường… Để có cơ sở in ấn, phát hành kinh sách cho người Hoa nghiên cứu đọc tụng, nên Hội Minh Nguyệt Cư Sĩ Lâm được thành lập năm 1950, cơ sở tọa lạc tại đường Marchaise, trước năm 1975 là đường Đốc Phủ Thơm, Đốc Phủ Thoại, ngày nay mang số 26-30 đường Vũ Chí Hiếu, quận 5.

Trước năm 1975, cơ sở Minh Nguyệt Cư Sĩ Lâm còn là nơi cung cấp tài liệu Kinh Luật Luận bằng chữ Hán và song ngữ Hán Việt cho Tăng Ni Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định thuộc các tổ chức Giáo hội Phật giáo người Việt nghiên cứu đọc tụng, học tập… Nhất là Hội Sư Trúc Hiên thành lập năm 1963, địa chỉ số 33 đường Phú Hữu, quận 5 chuyên lo về công tác từ thiện xã hội khắp cả miền Nam Việt Nam.

Để tỏ tình đoàn kết Hoa - Việt, Phật giáo Hoa tông đã đồng tình ủng hộ phong trào đấu tranh bảo vệ Đạo pháp của Phật giáo miền Nam chống chế độ độc tài Ngô Đình Diệm năm 1963. Sau ngày chế độ Ngô Đình Diệm sụp đổ, cuộc chính biến ngày 1/11/1963 thành công, Đại hội thống nhất Phật giáo miền Nam đã diễn ra tại chùa Xá Lợi - Sài Gòn ngày 31/12/1963. Nhận lời mời của Ban Tổ chức (Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo) do Thượng tọa Tâm Châu - Chủ tịch Ủy ban Liên phái kiêm Trưởng ban Tổ chức, phái đoàn Phật giáo Hoa tông đã tham dự Đại hội với tư cách là quan sát viên của Đại hội. Đoàn gồm có: Pháp sư Điều Hòa, Pháp sư Thanh Truyền, Pháp sư Diệu Duyên, Ni sư Tịnh Hoa, Ni sư Hùng Lượng, Ni sư Duy Trinh, Cư sĩ Lý Tịch, Cư sĩ Đỗ Bá Kiên, Cư sĩ Lý Dương, Cư sĩ Lâm Vinh, Cư sĩ Lý Tôn Đức.

Hòa chung với phong trào thành lập các tổ chức Giáo hội tại miền Nam, năm 1968, Pháp sư Siêu Trần, khai sơn chùa Long Hoa quận 8, đã đứng đơn xin phép chính quyền Sài Gòn thành lập Giáo hội Phật giáo Hoa tông. Nhưng mãi đến ngày 20/5/1973 Đại hội mới chính thức khai mạc. Đại hội đã suy cử một Ban Chấp hành Giáo hội Phật giáo Hoa tông Việt Nam, do Pháp sư Siêu Trần làm Chủ tịch; Pháp sư Thanh Truyền và Tăng Đức Bổn làm Phó Chủ tịch, cùng các thành viên: Pháp sư Diệu Duyên, Pháp sư Diệu Nguyên, Pháp sư Diệu Hòa, Pháp sư Ngộ Chân và quý HT.Vĩnh Khương, HT.Duy Nhựt, HT.Phước Quang, HT.Ninh Hùng… Văn phòng đặt tại chùa Long Hoa, quận 8, Sài Gòn.

Đặc biệt, Phật giáo Hoa tông đã thực hiện một số công tác ngoại giao ấn tượng như kết hợp cùng Hội Phật học Nam Việt tiếp phái đoàn Pháp sư Diễn Bồi sang thăm Hội Phật giáo Hoa tông và Hội Phật học Nam Việt, thuyết giảng tại chùa Xá Lợi, quận 3, Sài Gòn. Nhất là từ năm 1999 khi quan hệ hữu nghị giữa Phật giáo Việt Nam và Phật giáo Trung Quốc được thiết lập, Phật giáo Hoa tông đã cùng với Giáo hội Phật giáo Việt Nam đón tiếp nhiều phái đoàn thuộc Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc, do Pháp sư Thành Nhất, Pháp sư Thường Tạng, Cư sĩ Trương Lâm dẫn đầu thăm hữu nghị GHPGVN tại Trụ sở Văn phòng II Trung ương Giáo hội - TP.Hồ Chí Minh và Văn phòng Ban Đại diện Phật giáo Người Hoa tại chùa Vạn Phật cùng một số chùa tiêu biểu của người Hoa như chùa Phước Hải, Long Hoa, Nam Phổ Đà… Những cuộc đón tiếp đã thành công tốt đẹp, để lại những ấn tượng hữu nghị giữa Phật giáo hai nước Việt Nam và Trung Quốc đời đời bền vững; đồng thời, Phật giáo Hoa tông còn là thành viên sáng lập Giáo hội Hoa Tăng Thế giới tại Đài Loan.  

Sau ngày 30/4/1975, một số Hòa thượng đã định cư nước ngoài. Do đó, ngày 21/8/1975 Hòa thượng Phước Quang đã triệu tập Đại hội Phật giáo Hoa tông, cử Ban Chấp hành mới, do Hòa thượng Phước Quang làm Chủ tịch, Hòa thượng Tăng Đức Bổn làm Phó Chủ tịch, cùng các thành viên: HT.Vĩnh Khương, HT.Ninh Hùng, HT.Duy Nhựt, HT.Kiến Trí, Thượng tọa Tôn Thật, TT.Tôn Trấn, TT.Tôn Quảng, TT.Nhật Tu, TT.Duy Trấn, NS.Duy Trì, NS.Hồng Bi, NS.Chấn Nhân… Văn phòng đặt tại chùa Vạn Phật, đường Nghĩa Thục, quận 5, Chợ Lớn. Đại hội cũng xác định Phật giáo Hoa tông là thành viên của Ban Liên lạc Phật giáo Yêu nước thành phố Hồ Chí Minh, do Hòa thượng Minh Nguyệt làm Chủ tịch.

Năm 1980, Ban Vận động thống nhất Phật giáo Việt Nam được thành lập bao gồm các tổ chức Giáo hội, Hệ phái Phật giáo đang sinh hoạt tại Việt Nam, do Hòa thượng Trí Thủ - Viện trưởng Viện Hóa đạo GHPGVNTN làm Trưởng ban, Hòa thượng Phước Quang là Ủy viên Thường trực của Ban Vận động, đại diện cho Phật giáo Hoa tông.   

Tại Đại hội đại biểu thống nhất Phật giáo cả nước tổ chức tại chùa Quán Sứ, thủ đô Hà Nội, từ ngày 04 - 07/11/1981, Đại hội suy cử Hòa thượng Phước Quang làm Thành viên Hội đồng Chứng minh GHPGVN, đồng thời là Ủy viên Ban Trị sự Phật giáo TP.Hồ Chí Minh. Những nhiệm kỳ sau do Thượng tọa Tôn Thật và TT.Truyền Cường là Ủy viên Hội đồng Trị sự kiêm Ủy viên Thành hội Phật giáo TP.Hồ Chí Minh. 
Qua đó, từ Đại hội nhiệm kỳ I (1981) đến nay, chư tôn giáo phẩm Phật giáo Hoa tông đã tham gia các cấp Giáo hội, Ban Viện Trung ương như sau:
- Hội đồng Chứng minh: HT.Phước Quang, HT.Tăng Đức Bổn, HT.Duy Nhựt, HT.Vĩnh Khương, HT.Ninh Hùng.
- Hội đồng Trị sự: HT.Tăng Đức Bổn, TT.Tôn Thật, TT.Huệ Công, TT.Truyền Cường.
- Các Ban Trung ương: TT.Tôn Thật, TT.Duy Trấn, TT.Huệ Công, TT.Truyền Cường, ĐĐ.Minh Thông, NS.Duy Trì v.v…

Từ Đại hội V (2002), cơ chế tổ chức Phật giáo Hoa tông được thay đổi, chính quyền thành phố Hồ Chí Minh, thông qua Ban Công tác Người Hoa, chỉ cho thành lập Ban Đại diện Phật giáo Người Hoa, gồm 10 thành viên: TT.Tôn Thật - Trưởng ban; TT.Huệ Công, TT.Truyền Cường - Phó ban cùng các thành viên: TT.Tôn Trấn, TT.Tôn Quảng, TT.Nhật Tu, TT.Kiến Trí, TT.Duy Trấn, ĐĐ.Minh Thông, ĐĐ.Trung Nghĩa, NS.Duy Trì, NS.Hồng Bi, NS.Chấn Nhân… Văn phòng đặt tại chùa Vạn Phật, đường Nghĩa Thục, quận 5, TP.Hồ Chí Minh. Qua đó, từ Đại hội VI, TT.Tôn Thật là Ủy viên HĐTS; Đại hội VII, TT.Huệ Công là Ủy viên HĐTS, TT.Truyền Cường là Ủy viên Thường trực HĐTS, đồng thời TT.Huệ Công là UV.Ban Tăng sự, Phó ban TTXH Trung ương; TT.Duy Trấn là Phó ban Hoằng pháp, Phó ban Hướng dẫn Phật tử; TT.Truyền Cường, Phó ban Kinh tế Tài chánh Trung ương GHPGVN đại diện Phật giáo Người Hoa.

Ban Đại diện Phật giáo Người Hoa trong lòng GHPGVN quản lý điều hành sinh hoạt của 58 cơ sở tự viện (có đăng ký với Giáo hội) và hơn 560 Tăng Ni, cùng nửa triệu tín đồ Phật tử và người Hoa có tín ngưỡng đạo Phật (vì người Hoa chủ trương Tam giáo đồng nguyên), Phật giáo người Hoa sinh hoạt chủ yếu tại TP.Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai cùng một số tỉnh thành tại miền Đông và miền Tây Nam Bộ. Kể từ khi thống nhất Phật giáo Việt Nam đến nay, tinh thần Hoa - Việt ngày càng gắn bó, đoàn kết hòa hợp, chung lo Phật sự trong ngôi nhà chung GHPGVN. Phật giáo người Hoa đã đồng hành cùng Phật giáo người Kinh (Việt) trong thời kỳ hội nhập và phát triển của đất nước và GHPGVN.
 
Bị chú:
- Thiền sư Linh Nhạc Phật Ý và Thiền sư Tịnh Hải đều thuộc dòng Lâm Tế Nghĩa Huyền. Song Thiền sư Linh Nhạc Phật Ý thuộc dòng Lâm Tế Gia Phổ theo bài kệ của ngài Đạo Mân Mộc Trần: Đạo Bổn Nguyên Thành Phật Tổ Tiên. Còn Thiền sư Tịnh Hải thuộc dòng Lâm Tế Trí Tuệ theo bài kệ của ngài Trí Bảng Đột Không (Trí Thắng - Bích Dung): Trí Huệ Thanh Tịnh, Đạo Đức Viên Minh, Chơn Như Tánh Hải, Tịch Chiếu Phổ Thông, Tâm Nguyên Quảng Tục, Bổn Giác Xương Long, Năng Nhơn Thánh Quả, Thường Diễn Khoan Hoằng, Duy Truyền Pháp Ấn, Chứng Ngộ Hội Dung, Kiên Trì Giới Định, Vĩnh Kế Tổ Tông. Các Pháp sư Phật giáo Hoa tông đều theo một trong ba Thiền phái: Lâm Tế Nghĩa Huyền, Tào Động hoặc Thiền phái Thảo Đường. Phần lớn thuộc phái Lâm Tế Nghĩa Huyền theo bài kệ như trên. Hoặc theo bài kệ của Tổ Định Tuyết Phong Lâm Tế Nghĩa Huyền: Tổ Đạo Giới Định Tông, Phương Quảng Chứng Viên Thông, Hạnh Siêu Minh Thật Tế, Liễu Đạt Ngộ Chơn Không, Như Nhật Quang Thường Chiếu, Phổ Châu Lợi Ích Đồng, Tín Hương Sinh Phước Huệ, Tương Kế Chấn Từ Phong. Một số ít theo phái Tào Động thuộc dòng kệ pháp phái Vĩnh Xương như: Huệ Nguyên Đại Đạo Hưng…

- Làng Minh Hương được thành lập năm 1698, còn đình làng Minh Hương thành lập năm 1789. Do đó, làng và đình là nơi sinh sống và làm việc của người Minh Hương, còn gọi là xã Minh Hương. Năm Mậu Thìn (1808), vua Gia Long cho phép đổi lại là Gia Thạnh đường, gọi chung là “Minh Hương Gia Thạnh đường”. Năm Kỷ Sửu 1829, vua Minh Mạng cho nhập vào thành Gia Định. Năm 1865, chính quyền Pháp sát nhập làng Minh Hương vào Sài Gòn - Chợ Lớn. Đến năm 1867, người Minh Hương xin phép chính quyền Pháp thành lập Hội Minh Hương để được hoạt động hợp pháp dưới thời Pháp thuộc.      

Nguồn: Sách Những đóa hoa Phật giáo VN
  • Copyright © 2019 Chùa Minh Đạo
  • Ghi rõ nguồn Chùa Minh Đạo khi sử dụng thông tin từ website này